Print deze werkafspraak

Preventie

Doelgroep, doel en definitie

Wanneer het persoonsgerichte gesprek (PG) met een patiënt is gevoerd en er blijkt dat er op het gebied van preventie en leefstijl behoeften zijn. Dan kan er uit onderstaande tools inspiratie gehaald worden.

Doelgroep
De informatie in deze tekst is voor zorgverleners die aangesloten zijn bij een WSV en deelnemen aan de ketenzorg.
Doelgroep is alle mensen die al in een ketenzorgprogramma zijn geïncludeerd.  

Doel
De individuele kwaliteit van leven is het hoogste doel. Goede preventie helpt mensen op een praktische manier bij dat doel. 
De geïndiceerde preventie en de zorggerelateerde preventie vallen binnen de ketenzorgprogramma’s. Over andere vormen van preventie kun je als eerstelijnszorgverlener informatie over delen en naar verwijzen . 

Waar valt aan te denken bij preventie?
In deze preventieparagraaf gaan we in op de praktische aspecten waar:

  • een patiënt aan kan denken bij preventie
  • een zorgverlener in kan meedenken bij preventie.

In de zorgpaden van het ketenzorgprogramma zijn per discipline specifieke leefstijlafspraken beschreven in relatie tot de desbetreffende aandoening van een patiënt. Hieronder vind je een breder overzicht van mogelijkheden en informatie.

Algemene tips

We nemen de lezer mee aan de hand van 6 pijlers van het leefstijlroer. 

Tip 1: lees op NHG website: leefstijl bespreken en verandering stimuleren in 6 stappen

Tip 2: zorg dat je de sociale kaart in beeld hebt. Opties:

  • maak van je samenwerkingsverband (WSV) een sociale kaart van hoe alle disciplines en andere samenwerkingspartners omgaan met leefstijl. Voorbeeld WSV Oegstgeest, voorbeeld WSV Gezond Leiden
     
  • maak kennis met je buurt(sport)coach in de wijk, deze heeft vaak alle linkjes in de wijk al gelegd en zo hoef je als WSV niet zelf het wiel uit te vinden.
     
  • of check of in jouw gemeente met een app gewerkt wordt die het aanbod inzichtelijk maakt. Voorbeeld is de SBG app.

Tip 3: meet het effect van de leefstijlverandering met de patiënt, denk hierbij aan:
1) bloeddruk,
2) bloedglucose,
3) BMI en of buikomvang
4) triglyceriden.
Met het invullen van het spinnenweb kun je meten of er in het gehele welzijn een verandering/verbetering te zien is.

 

Leefstijlpijler voeding

Gezonde voeding kan een belangrijk verschil betekenen tussen ziekte en gezondheid. Het lichaam heeft energie en bouwstoffen nodig om goed te kunnen functioneren. Gezonde voeding is onbewerkt, bevat zo min mogelijk toevoegingen en een beperkte hoeveelheid koolhydraten en suikers. Het lichaam heeft daardoor een betere brandstof. Hierdoor voelt iemand zich energieker en heeft deze meer zin in bewegen. Gezonde voeding is de basis van een leefstijladvies. 

Mogelijkheden en meer informatie

Voedingscentrum algemene informatie over gezonde voeding.

Voor persoonlijke begeleiding neem contact op met de diëtist

NHG - Praktijkhandleiding Leefstijl: Voeding

Voeding bij overgewicht: NHG richtlijn obesitas

Voor volwassenen die
1) ondersteuning vragen bij gewichtsvermindering,
2) of comorbiditeit hebben waarbij gewichtsverlies van belang is,
3) of die een verhoogd cardiovasculair risico hebben.
Zie ook
Ik wil gezond gaan eten omdat ik overgewicht heb – thuisarts.nl

N.B. Obesitas richtlijn verschilt iets met de CVRM richtlijn. In CVRM richtlijn komt buikomtrek niet voor.

Geaccrediteerde e-learning ‘Voedingsvoorlichting in de huisartsenpraktijk’ aangevuld met de verdiepende module over voeding bij chronische nierschade, waaronder invloed van zoutinnameE-learning over voeding | Voedingscentrum en podcast

(Onder)voeding bij sarcopenie bij bijvoorbeeld kwetsbare ouderen: paramedische-richtlijn-kwetsbare-ouderen-praktijkrichtlijn.pdf (kngf.nl).

Leefstijlpijler beweging

Naast roken en ongezonde voeding is onvoldoende beweging een grote factor die bijdraagt aan de ziektelast in Nederland. Onder beweging vallen eigenlijk alle vormen van lichamelijke activiteit, waarbij grote spiergroepen actief worden. De mate van inspanning kan variëren van licht intensief tot zwaar intensief. Het is belangrijk om iedere dag minimaal een halfuur matig intensief te bewegen (volgens de norm 2,5 uur per week), tenminste drie dagen per week 20 minuten intensieve lichaamsbeweging te hebben en voor ouderen gecombineerd met balansoefeningen (Nederlandse Norm Gezond Bewegen). Daarnaast is er ook sedentair gedrag. Dit voorkom je door ieder uur even te staan en te bewegen. Bewegen kan het risico op chronische ziekten zoals diabetes, hart- en vaatziekten en depressie verlagen. Daarnaast komt verlies van spiermassa voor naarmate we ouder worden, wat de kans op vallen en botbreuken groter maakt. Behoud van spiermassa is daarom belangrijk.

Starten met een nieuw beweegactiviteit gaat altijd gepaard met voorlichting. Bepaal samen met de patiënt welke beweegactiviteit(en) passend zijn en aansluiten bij de wensen en mogelijkheden van de patiënt. Wanneer er sprake is van specifieke (gezondheids)problemen waardoor de patiënt niet zelfstandig kan voldoen aan beweegrichtlijnen, wordt hij verwezen naar een fysiotherapeut. Wanneer de patiënt zelfstandig in staat is om te voldoen aan de beweegrichtlijn, kan gebruikt worden gemaakt van onderstaande tabel. 

Mogelijkheden en meer informatie

Beweegrichtlijnen bij chronische aandoeningen/fysieke beperking: Beweegrichtlijnen - Kenniscentrum Sport en Bewegen

Paramedische richtlijn kwetsbare ouderen: Paramedische-richtlijn-kwetsbare-ouderen-praktijkrichtlijn-pdf (kngf.nl) 2024

Bewegen en behoud van spiermassa: Beweging - Richtlijn - Richtlijnendatabase

Neem contact op met de buurtsportcoach of fysiotherapeut over de sport- en beweegfaciliteiten bij jou in de buurt

Sport- en beweegmogelijkheden voor mensen met een beperking. Website uniek sporten.

Leefstijlpijler ontspanning

Ontspannen is belangrijk om de balans met inspannen te houden. We zijn de hele dag met van alles bezig: werk, huishouden, zorg voor kinderen of dierbaren. Maar ook andere factoren kunnen ervoor zorgen dat we niet ontspannen zijn, zoals financiële zorgen, relatieproblemen, gezondheidsproblemen. Het aantal mensen met een burn-out neemt toe. Ontspanning is de tegenhanger van een gezonde stressreactie. Er ontstaat een probleem als die ontspanning niet meer optreedt en chronische stress ontstaat. Chronische stress is een risicofactor voor het ontwikkelen van allerlei fysieke en mentale problemen, zoals angststoornissen, depressie, hart- en vaatziekten en overgewicht. Ook hangt stress samen met het moeilijker voor elkaar krijgen van andere leefstijlfactoren. 

Mogelijkheden en meer informatie

Wanneer is stress chronisch/toxisch: Infosheet chronische/toxische stress en gezondheid (Pharos 2019)

Effect van armoede op stress en gezondheid: mogelijkheid tot verwijzen naar sociaal wijkteam of naar schuldmaatjes

Leefstijlpijler slaap

Veel mensen geven weinig prioriteit aan slaap. Door weinig slaap heb je weinig energie, waardoor je te moe bent om te sporten of ander activiteiten te doen, minder veerkracht hebt en meer trek in zoet en vettig eten krijgt. Ook is slaap essentieel voor processen in het lichaam zoals groei, herstel en een optimaal immuunsysteem, maar ook voor het reguleren van emoties en gedrag. Zo’n 1 op de 5 Nederlanders zegt problemen te hebben met slapen. 

Mogelijkheden en meer informatie

 

Heldere uitleg over slaap:
leefstijlpijler-slaap

De behandeling ‘korter in bed liggen’ om beter te slapen: korter in bed liggen - thuisarts.nl

Verwijzen, na gesprek met huisarts naar bijv. POH-GGZ, bedrijfsarts, slaapoefentherapeut Cesar Mensendieck, psychosomatisch oefen- of fysiotherapeut of psycholoog. Ook om het langdurig gebruik van slaapmedicatie te voorkomen: NHG richtlijn slaapproblemen en slaapmiddelen.

Leefstijlpijler middelen

Het gebruik van middelen zoals alcohol en andere drugs, tabak en medicijnen kan leiden tot gezondheidsproblemen of verslavingsproblemen. Medicijnen zijn een andere categorie middelen; soms is het gebruik hiervan noodzakelijk. Alhoewel een verandering van leefstijl er soms voor kan zorgen dat minder medicatie nodig is of zelfs helemaal stoppen mogelijk wordt. Het gebruik van sommige medicijnen heeft invloed op het gewicht.

Mogelijkheden en meer informatie

GLI-medicatiecheck: GLIM protocol | KNMP

Gewicht hangt soms samen met medicatiegebruik

Informeer patiënten over beperkte rol /plaats van gewichtsreducerende medicatie

Handleidingen bij afbouw van bloeddruk verlagende of bloedglucose verlagende middelen

Omgaan met verslavingsproblematiek: stoppen met roken en vapen, alcoholgebruik, drugs.

Zie hoofdstukken alcohol en roken in NHG zorgmodule leefstijl

Leefstijlpijler verbinding

Verbinding en zingeving kunnen voor mensen zelf van groot belang zijn. Dit geldt zowel voor het ervaren van welzijn en het leiden van een gezond en gelukkig leven, als voor het willen veranderen van je leefstijl. Zeker bij een chronische ziekte wordt iemand soms gedwongen om na te denken waar deze energie in steekt, wat voldoening geeft gedurende de dag en met welke mensen deze zich omringt. Bij het veranderen van leefstijl is het diepere doel erachter van belang (wat wil iemand er écht mee bereiken) en welke mensen kunnen stimuleren en ondersteunen om de gewenste verandering te behalen. 

Mogelijkheden en meer informatie

Welzijn op Recept: welzijnoprecept.nl, Welzijn op recept en MTVP, toolkit Welzijn op Recept van de Z&Z regio's 

Langlopend onderzoek Waldinger: toont het verband aan tussen de mate van verbinding die mensen ervaren en de hogere kans op chronische aandoeningen bij het ontbreken daarvan

PO Sociaal (optie wordt te zijner tijd toegevoegd)

Aandacht voor inclusieve zorg

Definitie gezondheidsvaardigheden: ‘Cognitieve en sociale vaardigheden die men nodig heeft voor het verkrijgen, begrijpen en toepassen van informatie voor het bevorderen of behouden van een goede gezondheid’ (WHO, 2014). 

Iedereen in Nederland heeft recht op passende ofwel inclusieve zorg. Dat is een uitdaging. Er bestaan verschillen tussen mensen op basis van onder andere lichamelijke en psychische vermogens, culturele achtergrond en sekse. Dit heeft invloed op de zorgvraag. Het is niet altijd eenvoudig hoe daarmee om te gaan. Het is van belang dat bepaalde groepen mensen niet onbedoeld minder steun van het zorgsysteem ondervinden. Kennis en bewustwording bij zorgprofessionals, en ook patiënten, kan daarbij helpen. De laatste jaren is er meer aandacht voor bijvoorbeeld mensen met beperkte(re) gezondheidsvaardigheden. We willen daarmee streven naar gelijke(re) kansen. 

Mogelijkheden en informatie

 

Factsheet: gezondheidsvaardigheden in Nederland Nivel 2023

Wat zijn gezondheidsvaardigheden?: alliantie gezondheidsvaardigheden

Factsheet: diabetes bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden Pharos 2024

Factsheet: COPD en beperkte gezondheidsvaardigheden Pharos 2020

Factsheet: laaggeletterdheid Pharos 2023

Toolkit laaggeletterdheid

Steffie.nl – uitleg over gezondheid op een makkelijke manier.

Vanuit het hart voor verbinden project zijn er producten beschikbaar:

  • Voor in de apotheek eenvoudigere etiketteksten voor medicatie
  • Terugvraagmethode implementeren in het WSV
     

Pilot met vergoeding loopt vanuit zorgprogramma GGZ: Skills screener. Mensen in beeld brengen die laaggeletterd zijn of laag IQ hebben. Hier kun je dan je communicatie op aanpassen.

Eenvoudige tool mijn positieve gezondheid voor mensen met beperkte geletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden. Ook Engelse versie beschikbaar.

 

Overige bronnen algemeen

N.B. In dit hoofdstuk wijken we deels af van de NHG-richtlijn wat betreft het punt dat we in onze regio veel sterker samenwerken met de andere disciplines. Dit wordt niet genoemd in de richtlijn. 

Inhoudsverantwoordelijke, versie en laatste wijzigingen

Vraag of foutje gezien? Mail naar zorginhoud@rijnduin.nl.

Versie: maart 2025.